ભારતીય ચૂંટણીનો ઇતિહાસ

1952ની લોકસભાની ચૂંટણી 68 તબકકામાં દેશમાં યોજાઇ હતી : 1957માં કોંગ્રેસે 371 બેઠકો જીતી હતી

India, Politics, Lok Sabha Election 2024 | 30 May, 2024 | 12:18 PM
સાંજ સમાચાર

નવી દિલ્હી : 
18મી લોકસભા માટે સાતમી તબક્કાની ચૂંટણી પૂર્ણ થવા જઈ રહી છે. એક સવાલ છે કે આટલી ગરમીમાં આટલી લાંબી ચૂંટણી શા માટે? ઘણા કારણો છે. આટલા મોટા દેશમાં ઓક્ટોબરથી માર્ચ સુધી પહાડી રાજ્યોમાં હિમવર્ષાના પડકારો છે. ફેબ્રુઆરી-માર્ચમાં પરીક્ષાઓને કારણે શાળાઓ પણ મતદાન મથકો ઉપલબ્ધ નથી.

આ ચૂંટણીમાં 10 લાખ 48 હજારથી વધુ મતદાન મથકો છે અને લગભગ 1.5 કરોડ મતદાન અને સુરક્ષા જવાનો ત્યાં તૈનાત છે. 55 લાખ ઈવીએમ અને તેની સુરક્ષિત મુવમેન્ટ છે. પ્રચારમાં પણ સુરક્ષા જરૂરિયાતો છે.

સરહદો, જમ્મુ-કાશ્મીર, નક્સલ પ્રભાવિત વિસ્તારો અને અન્ય આંતરરાષ્ટ્રીય જરૂરિયાતો પર તૈનાત લાખો સુરક્ષા જવાનોને ત્યાંથી ખસેડી શકાતા નથી. લગભગ આવી જ સ્થિતિ 1952ની ચૂંટણીમાં પણ જોવા મળી હતી. દેશમાં પ્રથમ ચૂંટણી 68 તબક્કામાં યોજાઈ હતી.

નેહરૂ યુગની ચૂંટણી
1952માં, આજના જેવા સંદેશાવ્યવહાર અને પરિવહનના સાધનો ન હતા. શિક્ષિત વર્ગ ઓછો હતો અને ડિજિટલ ટેક્નોલોજીની કલ્પના પણ નહોતી. ચૂંટણી પંચે કોન્ટ્રાક્ટ પર 16 હજાર 500 કર્મચારીઓ દ્વારા છ મહિનામાં મતદાર યાદી તૈયાર કરાવી હતી. 1 લાખ 96 હજાર 084 બૂથ બનાવવામાં આવ્યા હતા. દરેક ઉમેદવાર માટે અલગ-અલગ રંગીન મતપેટી. કુલ લગભગ 35 લાખ મતપેટીઓ હતી. જમ્મુ અને કાશ્મીરના છ સહિત કુલ દસ સભ્યોને 499 બેઠકો માટે નામાંકિત કરવાના હતા.

તો, 489 બેઠકો માટે ચૂંટણી યોજાઈ હતી. 17 કરોડ 32 લાખ મતદારો હતા. 25 ઓક્ટોબર, 1951 અને 21 ફેબ્રુઆરી, 1952 વચ્ચે યોજાયેલી ચૂંટણીમાં 44.87% મતદાન નોંધાયું હતું. પંડિત જવાહર લાલ નેહરુના નેતૃત્વમાં કોંગ્રેસે 364 બેઠકો જીતી હતી. લગભગ ચાર મહિનાના સમયગાળામાં પ્રથમ ચૂંટણીના 68 રાઉન્ડની સરખામણીમાં 1957ની ચૂંટણી 24 ફેબ્રુઆરી થી 14 માર્ચ, 1957 અને વચ્ચે પૂર્ણ થઈ હતી.

બેઠકો 489 થી વધીને 494 થઈ હતી. 19 કરોડ 36 લાખ મતદારોમાંથી 47.78% મતદારોએ મતદાન કર્યું હતું. ચૂંટણી પંચે 1952ની 35 લાખ મતપેટીઓ મેળવી હતી. મતદારો વધવાને કારણે પાંચ લાખ નવી મતપેટીઓ બનાવવામાં આવી હતી. કોંગ્રેસે ચૂંટણીમાં 489માંથી 371 બેઠકો જીતી હતી. સાધનોની અછતના તે સમયમાં પણ ચૂંટણી પંચના સતત પ્રયાસોને કારણે સુધારો થયો હતો.

1962ની ચૂંટણી 19 ફેબ્રુઆરીથી 25 ફેબ્રુઆરી વચ્ચે યોજાઈ હતી. મતદાનની ટકાવારીમાં પણ સુધારો થયો છે. લગભગ 21 કરોડ 63 લાખ મતદારોમાંથી 55.42% લોકોએ 494 બેઠકો માટે પોતાનો મત આપ્યો. નેહરુની કોંગ્રેસ 361, ભારતીય સામ્યવાદી પક્ષ 29, સ્વતંત્ર પક્ષ 15, ભારતીય જનસંઘ (ભાજપનું અગાઉનું સ્વરૂપ) 14, પ્રજા સોશ્યાલિસ્ટ 12 બેઠકો મળી હતી. 

ચીન-પાકિસ્તાન યુદ્ધ પછી ચૂંટણી
1962ના ચીન યુદ્ધમાં હાર થઇ હતી. 1964માં પં. નેહરૂનું મૃત્યુ, 1965ના યુદ્ધમાં પાકિસ્તાનની હાર અને 1966માં લાલ બહાદુર શાસ્ત્રીના મૃત્યુ બાદ ઈન્દિરા ગાંધીના પીએમ બનવાના કારણે કોંગ્રેસમાં મતભેદો ઉભરી આવ્યા હતા. આ ચૂંટણીઓમાં, 1967ની ચૂંટણી 520 બેઠકો માટે યોજાઈ હતી. આ સાથે છેલ્લી વખત વિધાનસભાની ચૂંટણીઓ પણ હતી.

25 કરોડ 2 લાખ મતદારોમાંથી લગભગ 61% મતદારોએ મતદાન કર્યું. પ્રથમ વખત મતદાનની ટકાવારી 60 અને તેથી વધુ. પરંતુ પરિણામોમાં કોંગ્રેસ પ્રથમ વખત 300થી નીચે છે. કોંગ્રેસને 283, સ્વતંત્ર પાર્ટીને 44, જનસંઘને 35 અને સીપીઆઈને 23 બેઠકો મળી હતી. કોંગ્રેસે નવ રાજ્યોમાં પણ સત્તા ગુમાવી છે. 1967માં જમ્મુ-કાશ્મીરમાં પહેલીવાર લોકસભાની ચૂંટણી પણ યોજાઈ હતી. 

 

Related News
Sports News
Loading...
Facebook Twitter LinkedIn Pinterest
Get In Touch

Rajkot - Head Office, Sanj Samachar Corporate House, 2nd Floor, Kasturba Road, Near Sharda Baug
Rajkot-360001

0281-2473911-12-13

[email protected]

Privacy-policy
Keep In Touch

Subscribe to Our Newsletter to get Important News & Offers

Download App from

Download android app - Sanj Download ios app - Sanj