ગ્રેટ નિકોબારનો વિકાસ: ધરમ કરતાં ધાડ પડશે?


Advertisement

તાજેતરમાં ભારતના પર્યાવરણ-વન અને આબોહવા પરિવર્તન મંત્રાલયે વ્યૂહાત્મક રીતે મહત્વપૂર્ણ ગણાતાં ગ્રેટ નિકોબાર ટાપુ માટે મહત્વાકાંક્ષી રૂ. 72,000 કરોડના વિકાસ પ્રોજેકટ માટે પર્યાવરણીય મંજૂરી આપી. આ પ્રોજેકટનો અમલ આગામી 30 વર્ષમાં ત્રણ તબક્કામાં થવા જઈ રહ્યો છે, પરંતુ આ વિકાસ પ્રોજેકટની સાથે સાથે કેટલી પર્યાવરણીય ચિંતાઓ પણ ઉદ્ભવી રહી છે.

ઇન્ટરનેશનલ ક્ધટેનર ટ્રાન્સશિપમેન્ટ ટર્મિનલ (ICTT), ગ્રીનફિલ્ડ ઇન્ટરનેશનલ એરપોર્ટ, પાવર પ્લાન્ટ અને પ્રોજેકટ અમલમાં મૂકનાર કર્મચારીઓ માટે ટાઉનશિપ સહિત ‘ગ્રીનફિલ્ડ સિટી’ની દરખાસ્ત કરવામાં આવી છે. આ માટેના નીતિ-આયોગના એક અહેવાલમાં ગ્રેટ નિકોબારનો વિકાસ પર્યાવરણીય દ્રષ્ટિકોણને ધ્યાનમાં રાખીને કરવામાં આવશે તેવો ઉલ્લેખ કરાયો છે. આ સાથે જ પ્રાદેશિક અને વૈશ્વિક દરિયાઈ અર્થતંત્રમાં અગત્યનો ભાગ ભજવશે, તેવી પણ આશા વ્યક્ત કરવામાં આવી છે.

ટાપુના દક્ષિણપૂર્વ અને દક્ષિણ કિનારે કુલ 166.1 ચોરસ કિમી વિસ્તારને 2 કિમી અને 4 કિમીની વચ્ચેની પહોળાઈની દરિયાકાંઠાની પટ્ટી સાથે પ્રોજેકટ માટે તૈયાર કરવામાં આવ્યો છે. લગભગ 130 ચોરસ કિલોમીટરના જંગલોને ડાયવર્ઝન માટે મંજૂર કરવામાં આવ્યા છે અને એટલે જ 9.64 લાખ વૃક્ષો કાપવામાં આવે તેવી શક્યતા છે. ગ્રેટ નિકોબારમાં વિકાસની આ ગાથા આ વર્ષના અંત સુધીમાં શરૂ થવાની છે. હાલની સરકાર વર્ષ 2027-28માં સુધીમાં બંદરને સંપૂર્ણ પણે કાર્યરત કરવાની મહેચ્છા ધરાવે છે. આ સમયગાળા દરમિયાન ટાપુ પર 1 લાખથી વધુ નવી સીધી નોકરીઓ અને 1.5 લાખ પરોક્ષ નોકરીઓનું સર્જન થવાની સંભાવના સરકાર દ્વારા વ્યક્ત કરવામાં આવી છે.

મહાસાગરોના પાણીના તાપમાનમાં વધારો થવાથી પરવાળા ઉપર જોખમ સર્જાયું છે. પરવાળા ખૂબ જ ઇકોલોજીકલ મહત્વ ધરાવે છે. ડેવલપમેન્ટ પ્રોજેકટના પરિણામે ટાપુ પરના મેન્ગ્રોવ્સને પણ મોટું નુકસાન થવા જઈ રહ્યું છે, પરંતુ આ બધાથી વધુ એક વાત મહત્વની છે એ છે કે દેશની સુરક્ષા અને દેશના લોકોની સુખાકારી માટે અમુક પ્રકારના વિકાસને પ્રાધાન્ય આપવું આવશ્યક છે, તેમાં કોઈ શંકાને સ્થાન નથી. જોવાનું એ રહ્યું કે સરકારના આ પ્રોજેકટને લોકો દ્વારા કેવા પ્રકારનો પ્રતિસાદ મળે છે!

ગ્રેટ નિકોબાર ઉપર તૈયાર થવા જઈ રહેલા ગ્રીન પોર્ટનું નિયંત્રણ ભારતીય નૌકાદળ દ્વારા કરવામાં આવશે. આ સિવાય ગ્રેટ નિકોબારના એરપોર્ટનો ઉપયોગ બહુહેતુક યોજના તરીકે કરવામાં આવશે. એટલે કે એરપોર્ટ ઉપર લશ્કરી અને સૈન્ય કાર્યવાહી પણ ચાલુ રહેશે અને સાથે જ પ્રવાસીઓ માટે પણ અ એરપોર્ટનો ઉપયોગ કરી શકાશે. ગ્રેટ નિકોબારની કાયાપલટ કરવાની ક્ષમતા ધરાવતા આ પ્રોજેકટ પ્લાનમાં પ્રવાસીઓની સુવિધા માટે રસ્તાઓ, જાહેર પરિવહન, પાણી પુરવઠા અને કચરાના વ્યવસ્થાપનની સુવિધાઓ અને અનેક હોટલોનું આયોજન કરવામાં આવ્યું છે. ટાપુના દક્ષિણપૂર્વ અને દક્ષિણ કિનારે કુલ 166.1 ચોરસ કિમી વિસ્તારને 2 કિમી અને 4 કિમીની વચ્ચેની પહોળાઈની દરિયાકાંઠાની પટ્ટી સાથે પ્રોજેકટ માટે તૈયાર કરવામાં આવ્યો છે. જ્યારે લગભગ 130 ચોરસ કિલોમીટરના જંગલોને ડાયવર્ઝન માટે મંજૂર કરવામાં આવ્યા છે અને એટલે જ 9.64 લાખ વૃક્ષો કાપવામાં આવે તેવી શક્યતા છે. ગ્રેટ નિકોબારમાં વિકાસની આ ગાથા આ વર્ષના અંત સુધીમાં શરૂ થવાની છે. હાલની સરકાર વર્ષ 2027-28માં સુધીમાં બંદરને સંપૂર્ણ પણે કાર્યરત કરવાની મહત્વાકાંક્ષા ધરાવે છે. આ વિકાસના સમયગાળા દરમિયાન ટાપુ પર 1 લાખથી વધુ નવી સીધી નોકરીઓ અને 1.5 લાખ પરોક્ષ નોકરીઓનું સર્જન થવાની સંભાવના સરકાર દ્વારા વ્યક્ત કરવામાં આવી છે.

ધીમે ધીમે અંદામાન નિકોબાર ટાપુઓ પર પ્રવાસન પણ વિકસતું જાય છે. ગ્રેટ નિકોબાર ટાપુ એ આંદામાન અને નિકોબાર દ્વીપસમૂહની દક્ષિણમાં આવેલ છે, તેનો વિસ્તાર અંદાજે 910 ચોરસ કિમી જેટલો જ છે. આપણે બધાએ શાના અભ્યાસ દરમિયાન ક્યાંક ને ક્યાંક એવું તો વાંચ્યું જ હશે કે, ગ્રેટ નિકોબાર ટાપુના દક્ષિણ છેડે આવેલ ઈન્દિરા પોઈન્ટએ ભારતનું સૌથી દક્ષિણનું બિંદુ છે કે જે ઈન્ડોનેશિયાના દ્વીપસમૂહના સૌથી ઉત્તરીય ટાપુથી ફક્ત 150 કિમી જેટલું જ દુર છે. તમને જાણીને નવાઈ લાગશે કે ભારતની મુખ્ય ભૂમિથી દુર સમુદ્રમાં રહેલા આ ગ્રેટ નિકોબાર ટાપુમાં બે રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાનો, એક બાયોસ્ફિયર રિઝર્વ અને નિકોબેરી આદિવાસી લોકોનું ઘર છે, આ સાથે જ ટાપુ ઉપર પંજાબ, મહારાષ્ટ્ર અને આંધ્રપ્રદેશના ભૂતપૂર્વ સૈનિકો પણ હાલ વસી રહ્યા છે કે જેઓ 1970ના દાયકામાં ટાપુ પર સ્થાયી થયા હતા.

આ સિવાય શોમ્પેન લોકો પણ અહિયાં વસવાટ કરે છે. શોમ્પેન એ શિકારીઓની એક જાતી છે કે જેઓ પોતાના જીવન નિર્વાહ માટે જંગલ અને દરિયાઈ સંસાધનો પર આધાર રાખે છે. ટાપુના પશ્ચિમ કિનારે રહેતા નિકોબેરીયન્સને વર્ષ 2004ની સુનામી પછી સ્થાનાંતરિત કરવામાં આવ્યા હતા. અંદાજિત 237 શોમ્પેન અને 1,094 નિકોબેરીસ વ્યક્તિઓ હવે ફક્ત 751 ચોરસ કિમી જેટલા વિસ્તારમાં બનાવવામાં આવેલા આદિવાસી અનામતમાં રહે છે. જો કે તેમાંથી લગભગ 84 ચોરસ કિમી વિસ્તારને બિનસૂચિત કરવાનો પ્રસ્તાવ છે. એટલે કે આટલા ભૂમિ ભાગને આદિવાસીઓ પાસેથી છીનવી લેવાનો છે અથવા તો તેમના પરંપરાગત ભૂમિ ભાગથી તેમણે વિમુખ કરવાના છે. આ જાતિના આશરે 8,000 વસાહતીઓ કે જેઓ ટાપુ પર રહે છે તેઓ ખેતી, બાગાયત અને માછીમારી જેવા પરંપરાગત વ્યવસાયોમાં જ રોકાયેલા છે. આથી તેમની પાસેથી જો તેમનો ભૂમિ ભાગ છીનવી લેવામાં આવે તો તેઓને રહેઠાણની સાથે સાથે વ્યવસાય પણ ગુમાવવાનો વારો આવી શકે છે.

ગ્રેટ નિકોબાર ટાપુમાં ઉષ્ણકટિબંધીય ભીના સદાબહાર જંગલો, સમુદ્ર સપાટીથી લગભગ 650 મીટરની ઊંચાઈએ પહોંચેલી પર્વતમાળાઓ અને દરિયાકાંઠાના મેદાનો છે. ટાપુ પર સસ્તન પ્રાણીઓની 14 પ્રજાતિઓ, પક્ષીઓની 71 પ્રજાતિઓ, સરીસૃપોની 26 પ્રજાતિઓ, ઉભયજીવીઓની 10 પ્રજાતિઓ અને માછલીઓની 113 પ્રજાતિઓ જોવા મળે છે. નવાઈની વાત તો એ છે કે આટલી પ્રજાતીઓમાંથી મોટા ભાગની પ્રજાતિઓ હવે લુપ્ત થવાના આરે પહોંચી ગઈ છે. જે પૈકી લેધરબેક સી ટર્ટલ એ ટાપુની મુખ્ય પ્રજાતિ છે.

ગ્રેટ નિકોબાર ટાપુ પર્યટન ઉદ્યોગના વિકાસની અનેક સંભાવનાઓ ધરાવે છે, પરંતુ સરકારનું લક્ષ્ય આર્થિક અને વ્યૂહાત્મક કારણોસર ટાપુના સ્થાનિક લાભનો લાભ લેવાનો છે. ગ્રેટ નિકોબાર શ્રીલંકાના કોલંબોથી દક્ષિણ-પશ્ચિમમાં અને પોર્ટ ક્લાંગ અને દક્ષિણપૂર્વમાં સિંગાપોરથી સમાન અંતરે છે અને પૂર્વ-પશ્ચિમ આંતરરાષ્ટ્રીય શિપિંગ કોરિડોરની નજીક આવેલો છે. જેમાંથી વિશ્વના શિપિંગ વેપારનો ઘણો મોટો હિસ્સો પસાર થાય છે. આ રૂટ પર મુસાફરી કરતા કાર્ગો જહાજો માટે ગ્રેટ નિકોબાર એ મોટું હબ બની શકે છે.

ગ્રેટ નિકોબારને વિકસાવવાની દરખાસ્ત સૌપ્રથમ વર્ષ 1970ના દાયકામાં લાવવામાં આવી હતી અને રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા અને હિંદ મહાસાગર ક્ષેત્રમાં ભારતનું પ્રભુત્વ જાળવી રાખવા માટે મહત્વનું કેન્દ્ર ગણાય છે. બંગાળની ખાડી અને ઈન્ડો-પેસિફિકમાં ચીનના દાવાને કારણે તાજેતરના વર્ષોમાં ગ્રેટ નિકોબારની અનિવાર્યતામાં ઘણો જ વધારો છે. ગ્રેટ નિકોબારના વિકાસ માટે લગભગ એક મિલિયન વૃક્ષો કાપવા પડશે. આથી આ પ્રદેશમાં પ્રસ્તાવિત મોટા પાયાના માળખાના વિકાસને લીધે ઘણા પર્યાવરણવાદીઓને ચિંતા થઇ રહી છે. વૃક્ષોના ઘટાડાની અસર પ્રાણીસૃષ્ટિની સાથે સાથે જ સમુદ્રમાં વહેણ અને કાંપના થરોને પણ થવાની છે. આ સાથે જ ટાપુ પરના પરવાળાને પણ તેની ગંભીર અસરો થશે.

Advertisement
Advertisement
Advertisement