રાખમાંથી બેઠા થવાની અમેરિકાની ફિતરત ભારત ક્યારે અપનાવશે?


જો અમેરિકા માત્ર શોક અને સળગતી મીણબત્તીની જ્યોત ફરકાવીને બેસી રહ્યું હોત તો કદાચ વર્લ્ડ ટ્રેડ સેન્ટર તોડનારના ગાલ પર સણસણતો તમાચો તેઓ ન ચોળી શક્યા હોત. એક સર્જનની પ્રક્રિયા કદાચ સહેલી હોય શકે પણ નવસર્જનની પ્રક્રિયા તો સરળ નથી જ હોતી. અમેરિકાનો એકમાત્ર ગુરુમંત્ર એટલે : JUST MOVE ON!

 

 

આપણે દરેક મામલે પશ્ચિમીજગતની નકલ કરવાનો પ્રયત્ન કરતા હોઈએ છીએ. પરંતુ ત્યાંની ઝિંદાદિલી અને ફિનિક્સ પક્ષીની માફક મૃત્યુમાંથી બેઠા થવાની આવડત આપણે ક્યારે કેળવીશું? એક સમસ્યામાંથી બહાર આવ્યા બાદ એમાંથી બોધપાઠ લઈને બીજી સમસ્યા માટે તૈયાર રહેવાનો અભિગમ આપણે ક્યારે કેળવીશું?

અમેરિકાના અનેક મુલાકાતીના હેતુ કે સંદર્ભ જરૂર જુદાં જુદાં હોઈ શકે પણ દરેક મુલાકાતીની યાદીમાં એક વણલખ્યા નિયમની જેમ બિગ એપલના લાડકવાયા નામથી ઓળખાતાં ને ક્ધિડર જોયની કેડબરી જેવાં જોયફુલ સીટી ન્યુયોર્કનું નામ તો અવશ્ય રહેતું જ હશે.ન્યુજર્સીથી મોટરમાં બેસીને તમે ન્યુયોર્કની દિશામાં આગળ વધતા હડસન નદીના જળને ચીરીને બનાવવામાં આવેલી નાના નખૂચાવાળી ટનલ વટાવીને જેવા આ શહેરમાં પહોંચો એટલે જાણે નવી દુનિયામાં પહોચી ગયા હોવાની અનુભૂતિ થઇ આવે છે.

અફલાતૂન સડકો, ગગનચૂંબી ઇમારતો, જાજરમાન સંસ્કૃતિ અને રંગરોગાનથી અલંકૃત દીવાલો જાણે સ્વર્ગ સમી પ્રતીત થઇ આવે છે. રસ્તા પર લાગેલ દેશી-વિદેશી ડ્રાઈવરોની પીળી ટેકસીઓની કતાર, દુનિયાભરમાંથી ઉતરી પડેલા ટુરીસ્ટો, લંચ બ્રેકમાં પેટ ભરવા નીકળી પડેલાં વ્હાઈટ કોલર જોબવાળા સ્ત્રી-પુરુષો, અને લોકોની ટોળાની વચ્ચે રહેલ આછીપાતળી જગ્યાને ચીરીને સ્કેટબોર્ડ પર દોડતાં જુવાનિયાઓ તેમજ પોતાનાં કામની વચ્ચે મળેલ નવરાશને ઝડપીને ફૂટપાથ પર ઊભીને ધડાધડ સિગારેટ ફૂંકતી ટૂંકા સ્કર્ટવાળી ક્ધયાઓ, છાપાં-સિગારેટ ને કેમેરાથી લઈને ન્યુયોર્કની યાદગીરી જેવાં ટી-શર્ટ કિચેન વેચતા સ્ટોર્સ, અને પોતાની અનન્ય કળાને ગિટાર કે બેન્જોના તાલમાં ભેળવીને ભીખ માંગતા ભીખમંગાઓ અને આ બધાને બાજ નજરે નિહાળી રહેલ ન્યુયોર્કની જરસીમાં સજ્જ પોલીસ અફસરો.

ન્યુયોર્ક એટલે આમ તો હડસન નદીના કિનારે વસેલો મેનહટ્ટન ટાપુ. ટાપુના ગર્ભમાં સાપસીડીની જેમ અવળસવળ રીતે ફેલાયેલ વાંકીચૂંકી રેલવેલાઈનો, જ્યાંની ટ્રેનો તમને બ્રુકલીન, બ્રોન્કસ કે ક્વીન્સ જેવા વિસ્તારમાં ફંગોળે છે.આખાય ન્યુયોર્ક શહેરની અદભૂત અને કલાત્મક શૈલી જાણે પોતિકો આનંદ પ્રગટ કરતુ હોય તેવું લાગી આવે છે. એ પછી અમેરિકાના આઇકોન સમાન સ્ટેચ્યુ ઓફ લીબર્ટી હોય કે પછી હડસન નદીના કાંઠાવિસ્તાર પરનું ટાઈમ્સ સ્ક્વેર... કહેવાય છે કે કોઈ એક જમાનામાં જગવિખ્યાત અખબાર ન્યુ યોર્ક ટાઈમ્સની ઓફીસ અહીં હતી એટલે એનું નામ પડ્યું ટાઈમ્સ સ્ક્વેર. અને મીડ ટાઉનમાં આવેલ રંગભૂમિના કાશી જેવું બ્રોડવે. આખો વિસ્તાર એકદમ જીવંત. ટાઈમ સ્ક્વેર થઈને આ વિસ્તાર વિરાટ અજગરની જેમ પસાર થાય છે. આમ જોવા જાવ તો બ્રોડવે એ કઈ નાટકનું થિયેટર નથી. પરંતુ અનેક થિયેટરોનો બનેલો એક વિસ્તાર છે. આ બધાં થિયેટરમાં કમર્શિયલ પ્લે અથવા નાટકો ભજવાય છે.

આ બધાની વચ્ચે પણ ન્યુયોર્કની ગરિમા સમાન ફ્રીડમ ટાવર તથા એની નજીક આવેલા નાઈન ઈલેવન મેમોરિયલ-મ્યુઝિયમ પોતાની આગવી લાક્ષણિકતા ધરાવે છે. જ્યાં પહોચતા જ એક ભળતાં જ વિશ્ર્વમાં પ્રવેશી ગયા હોવાનો અનુભવ થઇ આવે છે. દુનિયાભરમાંથી ઉતરી પડેલા શોર્ટ્સ-ટી-શર્ટસ ને ગળામાં કેમેરા ને હાથમાં ડાયરી લઈને ભમતા ટુરીસ્ટોથી ઉભરાતો આ વિસ્તાર એક અનેરા આકર્ષણનું કેન્દ્ર છે.નોર્થ અમેરિકાની સૌથી ઉંચી, 104 માળ અને 1776 ફૂટ ઉંચી ઈમારત વણ વર્લ્ડ ટ્રેડ સેન્ટર અથવા ફ્રીડમ ટાવર ઓરિજિનલ વર્લ્ડ ટ્રેડ સેન્ટર કોમ્પ્લેક્સની જગ્યાએ સર્જવામાં આવ્યો છે. આશરે સોળ એકરના વિસ્તારમાંથી આઠ એકર ભૂમિ પર ઉભું છે ધ નાઈન ઈલેવન મેમોરિયલ એન્ડ મ્યુઝિયમ, જેમાં મેમોરિયલ પ્લાઝા અને સંગ્રહાલયનો સમાવેશ થાય છે. બીજા આઠ એકર પર વન વર્લ્ડ ટ્રેડ સેન્ટર અથવા ફ્રીડમ ટાવર તથા કમર્શિયલ બિલ્ડીંગ આવેલી છે. એ બંનેને આમ જોવા જઈએ તો કોઈ સંબંધ નથી. બંનેને જોવાની ટિકિટ પણ લગભગ અલગ છે. પરંતુ ન્યુ યોર્ક ગયેલો પ્રવાસી આ બંનેને એકસાથે નિહાળે છે.

આજથી 16 વર્ષ પહેલા 11 સપ્ટેમ્બર 2001ના ગોઝારા દિવસે આતંકવાદીઓએ વર્લ્ડ ટ્રેડ સેન્ટરના ગગનચુંબી ટવીન ટાવર્સમાં પ્લેન ઘુસાડીને એમને જમીનદોસ્ત કરી નાખેલા. આ ઘાતકી હુમલામાં આશરે ત્રણ હજાર લોકોએ જીવ ગુમાવેલા, જેમાં સામાન્ય નાગરીકો ઉપરાંત લો એન્ફોર્સમેન્ટ ઓફિસર્સ, ફાયર ફાઈટર, અને અન્ય મિલિટરી અફસરોનો પણ સમાવેશ થાય છે.

આશરે નવ વરસ ચાર અબજ ડોલર્સ જેવડી મોટી રકમ અને છવ્વીસ હજાર જેટલા લોકોની અથાક મહેનતે એક ફ્રીડમ ટાવરનું નિર્માણ કર્યું. 2014ના નવેમ્બરમાં ખુલ્લાં મૂકવામાં આવેલા આ ટાવરની મોટા ભાગની જગ્યા વિવિધ કંપનીએ પોતાની ઓફિસ માટે લઇ લીધી છે. સૌથી પહેલાં અહીં આવ્યા કોન્ડે નાસ્ટ, કોન્ડે નાસ્ટ એટલે એક બહુ મોટા ગજાના પ્રકાશક, જેમનું ટ્રાવેલ મેગેઝિન દુનિયાભરમાં પ્રસિદ્ધ છે. આ ઉપરાંત પણ અનેક વેપારીઓ અને બીઝનેસમેનોએ અહી દેરા જમાવ્યાં છે.ત્રીસ લાખ ચોરસફૂટમાં ફેલાયેલા ફ્રીડમ ટાવરની ભવ્ય લોબીમાં પ્રવેશતાં જ જાણે કોઈ જુદા જ જગતમાં આવી ગયાની અનુભૂતિ થાય. ટાવરમાં 9 એસ્કેલેટર્સ અને 70 તો લીફ્ટ છે. આ ટાવર બાંધવામાં 48000 તાણ જેટલું સ્ટ્રકચરલ સ્ટીલ વાપરવામાં આવ્યું છે.

ટાવરમાં ટોચ પરથી ન્યુ યોર્કનો નજરો કરાવતું ઓબ્ઝર્વેશન ડેક છે. જ્યાંથી ન્યુ યોર્કને આંખના કેમેરામાં સમાવવું પણ એક લહાવો છે. તેના પાતાળમાં એક ટનલ છે. જેમાંથી ટ્રેનની 11 સબ-વે લાઈન્સ નીકળે છે. જેની કૂલિંગ સિસ્ટમ માટે રેઇન વોટરની મદદ લેવામાં આવે છે અને નકામાં પાણીમાંથી ટાવરની મોટા ભાગની વીજળી પેદા કરવામાં આવે છે. દુનિયાનો કદાચ આ સૌથી શ્રેષ્ઠ કહેવાય એવો પર્યાવરણપ્રેમી રીયલ એસ્ટેટ પ્રોજેક્ટ છે. અહી ફાયરફાઈટર માટે અલાયદા દાદરા છે, જયારે ઓફીસવાળાઓ માટે પહોળા, મોકળાશવાળા દાદરા છે. આગ લાગે તો પળવારમાં ઠેર ઠેરથી પાણીના ફૂવારા છૂટે એવી વ્યવસ્થા કરવામાં આવી છે.

ફ્રીડમ ટાવર એ કેવળ ઉચ્ચ કક્ષાના બાંધકામ, વિવિધ સુવિધા તેમજ લાખ્ખો યુ.એસ. વાસીઓ માટે વન વર્લ્ડ ટ્રેડ સેન્ટર માત્ર આશાનું જ પ્રતિક નહિ પણ અમેરિકાના અણનમ જુસ્સાનું પ્રતિક છે. આ વન વર્લ્ડ ટ્રેડ સેન્ટર અથવા ફ્રીડમ ટાવરની સામેની બાજુએ કાટખૂણેથી કાપીએ એ રીતે ઉભું છે નાઈન ઈલેવન મેમોરિયલ સેન્ટર. 70 કરોડ ડોલર અને 13 વરસની જહેમત બાદ હજુ થોડાક વર્ષ પહેલા જ ખુલ્લું મુકવામાં આવ્યું છે. આ મેમોરિયલ સેન્ટર મ્યુઝિયમમાં 11 સપ્ટેમ્બર 2001ની એ કારમી ઘટના સાથે સંકળાયેલી દસ હજાર જેટલી ચીજો મૂકવામાં આવી છે.

નાઈન ઈલેવનના અટેકમાં નષ્ટ થયેલી ફાયરટ્રક.જે અમેરિકન એરલાઇન્સની ફ્લાઈટ 11 ટવીન ટાવર્સની નોર્થ વિંગ સાથે અથડાઈ એમાંના કોઈ પ્રવાસીના લોહીના ડાઘાવાળા સ્લિપર્સ જોઇને હૈયું કમકમી ઉઠે છે. આ ઉપરાંત અહી છે 23,000 જેટલા ફોટોગ્રાફસ 1900 જેટલા લોકોના મુખે વર્ણવાયેલો ઈતિહાસ પાંચસો કલાકની ફિલ્મો, વિડિયો અને એવા કેટલાય આખરી સંવાદો અને સંવેદનીય પ્રસંગો અહી સંચિત કરાયા છે. જેમાં અમેરિકન એરલાઈન્સના વિમાનને ટવીન ટાવર્સ સાથે અથડાવવામાં આવ્યું એમાંથી કોઈ યાત્રી દ્વારા થયેલો છેલ્લો ફોન કોલ વર્લ્ડ ટ્રેડ સેન્ટરના કર્મચારીઓની આપવીતી, તેમનાં સ્નેહીઓની કંપાવી નાખે તેવી વ્યથા વગેરેને આ વર્લ્ડ ટ્રેડની દીવાલોમાં સાંધીને એક અજબ સંસ્મરણોને સ્નેહભરી યાદી અપાઈ છે.

આતંકી હુમલો થયાના સમાચાર મળતાં જ વર્લ્ડ ટ્રેડ સેન્ટરના કર્મચારીઓએ જીવ બચાવવા કરેલ દોડાદોડી અને નાસભાગનું પણ અહીં નિર્દેશન કરવામાં આવ્યું છે. આજે અહી ગ્રાઉન્ડ ફ્લોરથી ઉપરના ફ્લોર એટલે કે મધ્યવર્તી મંજલા પર 99 દેશના ધ્વજ લહેરાય છે. જે વૈશ્ર્વિક એકતા અને શાંતિના પ્રતિકરૂપ છે.આ મેમોરિયલ મૂળ જ્યાં ટવીન ટાવર્સ હતા ત્યાં જ સર્જવામાં આવ્યું છે. જેનું સમગ્ર બાંધકામ એક ડેન્ચલ્સ નામના એક વ્યક્તિની સેવાભાવી સંસ્થા દ્વારા કરવામાં આવ્યું છે. તેમણે સરકાર ઉપરાંત વિવિધ સેવાભાવી સંસ્થા પાસેથી ફંડ ભેગું કરીને મૃતકોને શ્રઘ્ધાંજલી આપવાનું અમોલખ કાર્ય કર્યું છે.મેમોરિયલની નજીક આવેલા એક બૂથમાં દાન આપવાની વ્યવસ્થા પણ રાખવામાં આવી છે. એક તકતી પર દાન આપનારા વિવિધ ધર્મ, જ્ઞાતિ અને સમાજના તમામ લોકોનો હૃદયપૂર્વક આભાર વ્યક્ત કરવામાં આવ્યો છે. સૌથી મહત્વની વાત એ કે જેમાં ગુજરાતી ભાષામાં આપનો આભાર અને દેવનાગરી ભાષામાં ધન્યવાદ લખેલું વાંચીને રોમાંચિત થઇ જવાય તેમ છે.

11 સપ્ટેમ્બર 2001ના રોજ અહીં થયેલા આતંકી હુમલાના સ્થળે જ હુમલાનો ભોગ બનેલા લોકોને શ્રઘ્ધાંજલી આપતા એક મ્યુઝિયમ કે સંગ્રહાલયનું સર્જન કરવાનું અમેરિકી સરકારે નિર્ણય કર્યો અને ત્યારબાદ કુશળ અને જુજ આર્કિટેક એવા માઈકલ અરાદના સ્વહસ્તે મ્યુઝિયમનો ચિતાર રજુ કરાયો અને ત્યારબાદ તેનાં પર કામ ચાલુ થયું અને સમગ્ર વિશ્વને મ્યુઝિયમ ને વન વર્લ્ડ ટાવર સમી એક વિશ્ર્વ વિરાસત ભેટમાં આપાઈ.મેમોરિયલ પરિસરમાં બે વિરાટ ચોરસ આકારના પાણીના કુંડ સર્જવામાં આવ્યા છે. આ બંને કુંડની પાળી પર મૃતકોના નામ કોતરવામાં આવ્યા છે. વન વર્લ્ડ ટ્રેડ સેન્ટરની ઓબ્ઝર્વરી પરથી આ વોટર સ્ક્વેર જાણે લેપટોપમાં કે કોમ્પ્યુટરના સીપીયુંમાં હોય છે એવા સોકેટ જેવા લાગે છે. પણ ઓવરઓલ આ એક સુંદર, સ્વચ્છ અને થોડા કલાક વિતાવવા જેવી એક સુંદર જગ્યા જ નહિ પણ અમીમય આંખોને પારકી વેદનાનો આસ્વાદ ચખાડવા માટેનું એક મજાનું સ્થળ છે.આ અમાનુસી કૃત્યમાં પોતાની જાન ગુમાવનારાઓનાં મોટા ભાગનાં સ્નેહીઓ આ મ્યુઝિયમને નિહાળીને પોતાના સંસ્મરણોને તાજા કરે છે અને એક ખાંભી સમાન આ મ્યુઝિયમને દિલથી ધન્યવાદ આપે છે.

 

 

Advertisement